Trots op waar we staan en aan de slag met verdere verbetering

Onlangs berichtte Jeugdzorg Nederland dat er steeds minder gedwongen afzondering plaatsvindt in de JeugdzorgPlus. Onderzoekers van de Academische Werkplaats Risicojeugd concluderen in het eindrapport van het project ‘Ik laat je niet alleen’ dat er sprake is van een “stabiele en steeds verder doorzettende significante daling van het aantal gedwongen afzonderingen van jongeren die in de JeugdzorgPlus verblijven.”

Hoewel het uiteindelijke doel om gedwongen afzonderingen in de JeugdzorgPlus terug te brengen naar nul, nog niet gehaald is, is er al wel veel bereikt. Schakenbosch heeft de afgelopen jaren actief deelgenomen aan het landelijke project. Van elkaar leren stond daarbij centraal. ‘We bleken al veel goed te doen,’ aldus Suzanne Punt, manager behandelzaken.

Ze vertelt over de methodiek Geweldloos Verzet. Deze methodiek gebruiken de jeugdzorgwerkers bij het vervullen van hun rol, zonder de inzet van repressie. Alle groepen zijn in deze methodiek getraind, nieuwe medewerkers worden hierin geschoold en de organisatie kent kartrekkers die het onderwerp onder de aandacht houden en ondersteunen op groepen waar er vragen over zijn.

Daarnaast wordt het leer-, leef- en werkklimaat bij Schakenbosch scherp in de gaten gehouden. Tweemaal per jaar wordt het onderzocht door Hogeschool Leiden. Aan de hand van de feedback van jongeren gaan we met medewerkers en de jongeren in gesprek welke verbeteringen we kunnen afspreken.

Suzanne Punt vertelt trots te zijn op waar Schakenbosch staat en wat de organisatie heeft bereikt. ‘In het afgelopen jaar hebben we bij een gelijkblijvend aantal incidenten minder middelen en maatregelen ingezet.’ De separeerruimte is heel minimaal gebruikt. ‘En,’ zegt ze, ‘een jongere werd er niet alleen gelaten. Het was mét continue nabijheid van en de mogelijkheid tot contact met een jeugdzorgwerker.’

Het terugbrengen van gedwongen afzonderingen naar nul is het streven, maar de landelijke projectgroep zegt: ‘We moeten waken voor alternatieven die ook schadelijk zijn. Als we het over alternatieven hebben, moeten we het goed doen.’

Suzanne Punt legt uit dat het verminderen van gedwongen afzonderen en repressie iets is waar Schakenbosch ‘ontzettend bewust’ mee bezig is. De jongeren die bij Schakenbosch terecht komen, hebben namelijk vaak al een heel traject achter de rug en vele hulpverleners gezien. ‘We weten uit wetenschappelijk onderzoek dat repressie niet werkt. We moeten alles doen om deze jongeren juist weer open te laten staan voor hulp. Behandeling is veel effectiever als jongeren en ouders het als zinvol ervaren en hulp willen en durven te accepteren,’ vertelt Suzanne Punt.

Schakenbosch is bezig nieuwe stappen te zetten. De organisatie heeft voor 2021 het steeds verder terugdringen van repressie zelfs als speerpunt geformuleerd. ‘We willen de goede beweging doorzetten,’ aldus directeur Kees in ’t Veld.

En dat het gevoeld wordt als speerpunt in de organisatie, is duidelijk. Vanuit alle gelederen van de organisatie is enthousiast gereageerd. Er is een interne projectgroep opgestart waarin zowel jeugdzorgwerkers, ambulant hulpverleners, behandelcoördinatoren en leidinggevenden deelnemen. Ook het AKJ, vertrouwenspersonen in de jeugdhulp, is aangesloten. ‘Heel waardevol’ vindt Suzanne Punt.

Schakenbosch kijkt verder dan alleen naar gedwongen afzonderen of vrijheidsbeperkende maatregelen. Wanneer jongeren bijvoorbeeld regels niet begrijpen, ergens het nut niet van inzien, geen perspectief zien of zich niet gehoord voelen, dan neemt de projectgroep dat ook mee. ‘Wij vinden het onze taak om ook op dit gebied zoveel als mogelijk duidelijkheid te geven en overeenstemming te hebben over de hulpverlening.’

In alle groepen is nagedacht, veelal ook samen met de jongeren, aan welke doelen Schakenbosch zou moeten werken. Inmiddels zijn er vanuit het basisdoel (het terugbrengen van de afzonderingen) twee hoofddoelen geformuleerd om dit te bereiken:
1) Jongeren ervaren hun verblijf en behandeling als zinvol;
2) De autonomie van jongeren vergroten.

‘Wij zetten in op het vergroten van inzicht en inspraak voor de jongeren in hun eigen behandeling, perspectief en dagprogramma. Ook op de groep willen we jongeren meer inbreng geven. Het idee is om regels te vervangen door ‘Welke afspraken maken we met elkaar?’’

Belangrijke stappen om repressie steeds verder terug te dringen.