Steeds verder terugdringen van repressie als speerpunt

Op donderdagochtend 4 februari was de online kick-off meeting van Schakenbosch om het belang te onderstrepen van het terugdringen van repressie. Medewerkers uit alle lagen van de organisatie waren aanwezig. ‘We willen de goede beweging het komende jaar verder doorzetten,’ aldus directeur Kees in ’t Veld. Het steeds verder terugdringen van repressie is voor dit jaar geformuleerd als speerpunt.

Wat is repressie?
De term repressie wordt binnen Schakenbosch heel breed bekeken. Het gaat niet alleen om gedwongen afzonderen of vrijheidsbeperkende maatregelen, maar het gaat verder. Wanneer jongeren bijvoorbeeld regels niet begrijpen, ergens het nut niet van inzien, geen perspectief zien of zich niet gehoord voelen, dan kunnen we dit ook beschouwen als repressie. 

Nog meer doen
Een van de aanwezigen zei: ‘We doen toch al heel veel. We gaan echt heel ver.’ En dat is inderdaad zo. Het doel van Schakenbosch is om vanuit een klimaat van veiligheid en vertrouwen jongeren in staat te stellen zich te ontwikkelen. Zij krijgen de ruimte om te leren en uit te proberen, met vallen en opstaan, in kleine stapjes. Schakenbosch helpt jongeren en hun gezin om hun leven weer op te pakken. De behandelvisie –  met de pijlers leefklimaat, systemisch werken, competentiegericht werken en geweldloos verzet – zit in de genen van de organisatie (zie figuur).

Schakenbosch vindt echter dat het de goede beweging met het terugdringen van repressie moet doorzetten. Het is in het belang van de jongere om perspectief, zingeving en autonomie te hebben of weer te krijgen. Het gaat om het positieve terugbrengen in het leven van een jongere. Schadelijke effecten van repressie moeten daarom verminderd worden. ‘Door continu evalueren leren wat er nog beter kan,’ zegt manager behandelzaken Suzanne Punt.

Wetenschappelijk onderzoek onderschrijft de nadelige effecten: Jongeren die wegens ernstige gedrags- of psychiatrische problemen in residentiële instellingen verblijven, kunnen met repressie te maken krijgen. Repressie veroorzaakt stress bij zowel jongeren als medewerkers, leidt vaak tot meer probleemgedrag en belemmert de effectiviteit van de behandeling (Sophie de Valk, 2019)

Spagaat
‘Het is niet eenvoudig,’ legt Suzanne Punt uit. ‘Jongeren die bij ons komen in een gesloten groep, willen dat meestal niet. Ze hebben al te veel hulpverleners gezien of denken dat het allemaal toch niets uithaalt. Wanneer jeugdzorgwerkers de opvoedrol tijdelijk overnemen, hebben jongeren niet altijd het idee dat ze het beste met hen voor hebben. Er is een andere dynamiek. Ze voelen zich gedwongen. De opdracht die wij telkens hebben, is hoe lukt het ons om jongeren weer open te laten staan voor hulpverlening?’

Koploper
Eind 2018 is de landelijke werkgroep ‘Ik laat je niet alleen’ gestart vanuit de ambitie om gedwongen afzonderingen terug te brengen. Afgevaardigden van alle jeugdzorgplusinstellingen van Nederland zijn aangesloten om van elkaar te leren, samen te werken en samen nieuwe alternatieven te ontwikkelen voor gedwongen afzondering. Ook Schakenbosch was vanaf het eerste uur aanwezig. Ambassadeur in dit netwerk en leidinggevende bij Schakenbosch Marike Minkema: ‘Wij bleken echt voorop te lopen. Daar mogen we trots op zijn.’ Het doel is nu voor Schakenbosch om nieuwe stappen te zetten en de doelen te vertalen naar een plan voor de organisatie en voor de teams.

Dalende trend
Schakenbosch heeft al heel veel stappen gezet. Enkele voorbeelden: Het leer-, leef- en werkklimaat wordt tweemaal per jaar gemeten en scoort positief. Alle jeugdzorgwerkers worden getraind in Geweldloos Verzet. Het team Leren en Ontwikkelen biedt projectmatig onderwijs op maat wanneer het de jongeren in een groep niet lukt. Wanneer tijdelijk veel nabijheid nodig is, zet Schakenbosch 1-op-1 begeleiding in. Er zijn de afgelopen jaren twee separeerruimtes afgebouwd en open behandel-groepen zijn gestart. En nu staan we aan de vooravond voor de opening van een kleinschalige open voorziening. 

De weg die Schakenbosch bewandelt, heeft duidelijk effect. Interne registratie laat een dalende trend zien in de inzet van vrijheidsbeperkende maatregelen.

Interne projectgroep
Voor verdere terugdringing van repressie is heel de organisatie nodig. De kick-off van 4 januari, met alle lagen van de organisatie, was daarom een goede start. Er wordt gedacht aan doelstellingen op organisatieniveau en doelstellingen op groepsniveau. Een interne projectgroep zal dit gaan begeleiden en ‘de goede beweging het komende jaar verder doorzetten.’